Кыргызстан эки миң жылдан ашык убакыттан бери алтын менен байланыштырылып келет. Талааларда Скиф тамгаларынан Кумтор кенине чейин алтын Кыргыз цивилизациясынын тогунда жатат.
Алтындуу Талаа: Скиф Мурасы
Азыркы Кыргызстандын аймагында эч бир мамлекет болбой турганга чейин эле, Евразия талааларынын көчмөн элдери укмуштай алтын буюмдарды жасачу. Скифтер (б.з.ч. VIII–III кк.) жана аларга байланыштуу маданияттар "жаныбарлар стили" - бугу, жылкы, грифон жана жырткычтарды динамикалык урушта чагылдырган татаал алтын сүрөт чыгармачылыгын жараттышты.
Тянь-Шань жана Фергана өрөөнүндөгү археологиялык табылгалар төмөнкүлөрдү камтыйт:
- Алтын моюнзоолор жана гарнитуралар
- Алтын жапкычтардан жасалган ат жабдыктарынын кооздуктары
- Алтын сабы бар куралдар
- Зиарат дөбөлөрү (курганддар) аристократиялык статусту белгилеген алтын буюмдар менен
Бул буюмдар Бишкектеги Кыргыз Улуттук Тарых музейинде сакталат - Борбордук Азиядагы байыркы алтынчылыктын эң жогорку үлгүлөрүнүн бири.
Жибек Жолунун Алтыны
Кыргызстан Жибек Жолу соода тармагында болжол менен эки жүз жылдан он беш кылымга чейин (б.з.ч. II к-дан б.з. XV к-га чейин) маанилүү орунду ээлеп турду. Алтын Кыргыз аймагынан жүк жана акча катары өттү.
Орто кылымдагы Кыргыз мамлекеттери - анын ичинде Энесей Кыргыздарынын конфедерациясы, IX кылымдагы чоку мезгилинде Алтайдан Каспий деңизине чейинки аймакты башкарган - белгиленген алтынды иштетүү салттарына ээ болгон.
Советтик Мезгил жана Өнөркәсіптік Казып Алуу
XX кылым Кыргызстандагы алтын өндүрүшүн колонер чеберчиликтен өнөркасыптыкка айлантты. 1940–1970-жылдардагы советтик геологиялык изилдөөлөр республикадагы минералдык кендерди системалуу картага түшүрүп, Тянь-Шань тоо кыркасынын чоң алтын кенчтерин аныктады.
Эң маанилүү ачылыш - Давыдов мөңгүсүндөгү 4000 метр бийиктиктеги Кумтор алтын кени - кербенчилик маалынан кийин гана толук иштеп чыгарылды.
Кумтор: Мөңгүдөгү Алп
Кумтор алтын кени дүйнөдөгү эң бийик жайгашкан алтын кендеринин бири. Негизги маалыматтар:
- Бийиктиги: Деңиз деңгелинен ~4000 метр
- Өндүрүш: 1997-жылдан бери 13 миллион унциядан ашык алтын өндүрдү
- Салымы: Чоку мезгилде Кыргызстандын ИДПнын 7–10% жана өнөркасыптык продукциясынын ~25%ин ташып турат
Кен 2021-жылы Кыргыз өкмөтүнүн мажоритардык акцияларын алышы менен - мамлекеттик контролдо иштейт.
Кыргыз Маданиятындагы Алтын
Алтын Кыргыздын маданий инсандыгына терең сиңип кеткен:
Эпикалык поэзия: Манас эпосу - дүйнөдөгү эң узун оозеки эпос, 500 000 сабдан ашуун - баатырлардын алтын куралдарын, зергер буюмдарын жана регалияларын сүрөттөйт.
Салттуу зергерчилик: Кыргыз аялдары өз салтынча татаал алтын жана күмүш баш кийимдерди, сөйкөлөрдү жана кеуде кооздуктарды тагынышкан.
Калың: Алтын зергер буюмдары Кыргыздын калың салтынын борбордук элементи болуп калган.
Азыркы Кыргыз Зергерчилик Өндүрүшү
Бүгүн Бишкек ичинде жана сыртынан экспортко сапаттуу алтын буюмдарды чыгарган ондогон зергер кесипканалары бар. Diamond Gold Company ушул заманбап өндүрүш салтынын бир бөлүгү - дүйнө жүзү боюнча кардарлар үчүн Бишкекте 585 жана 750 пробадагы сертификатталган алтын зергер буюмдарын чыгарабыз. Коллекциябызды карап чыгыңыз.